NSND Trần Phương được mệnh danh là "người đàn ông đẹp nhất màn ảnh Việt". Ông ghi dấu ấn sâu đậm trong lòng nhiều thế hệ khán giả qua vai diễn A Phủ trong bộ phim kinh điển Vợ chồng A Phủ.

NSND Trần Phương với vợ hiền

Vai A Phủ làm nên huyền thoại

Ông tên thật là Trần Đức Phương, sinh ngày 10/4/1930 tại Thái Nguyên. Năm 1952, NSND Trần Phương trở thành một trong những học viên đầu tiên của Trường Văn nghệ Nhân dân được thành lập tại chiến khu Việt Bắc.

Tại đây, Trần Phương được học tập trong một môi trường nghệ thuật đặc biệt với nhiều tên tuổi lớn của văn hóa Việt Nam. Ông học kịch với Thế Lữ, Song Kim, Đoàn Phú Tứ; học văn với Nguyên Hồng, Tô Hoài; học chèo với Năm Ngũ, Cả Tam, đồng thời tham gia biểu diễn ca kịch Hòn đá của Đỗ Nhuận. Chính nền tảng ấy đã góp phần hình thành một nghệ sĩ đa tài của điện ảnh Việt Nam sau này.

NSND Trần Phương vai A Phủ trong phim Vợ chồng A Phủ năm 1961.

Năm 1955, NSND Trần Phương về công tác tại Xưởng phim truyện Việt Nam. Đến năm 1959, ông tham gia bộ phim truyện đầu tiên của nền điện ảnh cách mạng Việt Nam là Chung một dòng sông. Dù chỉ đảm nhận một vai nhỏ và không được ghi tên trong phần giới thiệu nhưng đó là bước khởi đầu cho hành trình nghệ thuật kéo dài hơn 6 thập niên của NSND Trần Phương.

Năm 1961, Trần Phương đảm nhận vai A Phủ trong bộ phim Vợ chồng A Phủ của đạo diễn Mai Lộc, chuyển thể từ tác phẩm của nhà văn Tô Hoài. Với gương mặt góc cạnh, đôi mắt cương nghị và lối diễn chân thực, ông đã khắc họa thành công hình tượng chàng trai người Mông giàu nghị lực, biến A Phủ trở thành một trong những nhân vật kinh điển của điện ảnh Việt Nam.

NSND Trần Phương trong phim Chị Tư Hậu.

Sau thành công ấy, ông tiếp tục để lại dấu ấn qua hàng loạt vai diễn nổi tiếng như Khoa trong Chị Tư Hậu (1962), Sơn trong Biển gọi (1967), Khiêm trong Tiền tuyến gọi (1969), Lực trong Truyện vợ chồng anh Lực (1971), Tiệp trong Ngày lễ Thánh (1976)...

Ông được xem là một trong những gương mặt tiêu biểu của thế hệ vàng điện ảnh cách mạng cùng với Phi Nga, Trà Giang, Đức Hoàn, Thụy Vân, Lâm Tới, Thế Anh và nhiều nghệ sĩ lớn khác.

Trần Phương trong Tiền tuyến gọi, Trần Phương trong Vợ chồng anh Lực, Trần Phương trong Sao tháng tám.

Sự nghiệp đạo diễn rực rỡ

Không chỉ thành công trên cương vị diễn viên, Trần Phương còn tạo dựng một sự nghiệp đạo diễn rực rỡ. Ông ghi dấu ấn qua nhiều tác phẩm như: Tội lỗi cuối cùng (1978), Hy vọng cuối cùng (1981), Đứng trước biển (1985), Hoàng Hoa Thám (1987), Dòng sông hoa trắng (1989)...

Khi điện ảnh Việt Nam bước vào thời kỳ phim thị trường, NSND Trần Phương tiếp tục chứng minh khả năng thích ứng đáng nể. Ông là một trong những đạo diễn có nhiều tác phẩm ăn khách nhất với các bộ phim như: Vụ án Hồ Con Rùa, Dòng thác, Săn bắt cướp, Thủ môn từ trên trời rơi xuống, Tình ngỡ đã phôi phai, Vệt sáng ngược, Hai năm nữa anh về, Bến bờ khát vọng, Trà Hoa Nữ... đạt doanh thu cao và đông đảo khán giả đón nhận.

NSND Trần Phương, diễn viên Thúy An và đạo diễn Nguyễn Hồng Sến tại LHP Latvia năm 1981.

Điều đáng quý là trong các tác phẩm của mình, NSND Trần Phương luôn biết dung hòa giữa giá trị nghệ thuật và tính giải trí. Song song với dòng phim thương mại, ông vẫn dành nhiều tâm huyết thực hiện các bộ phim do các hãng phim nhà nước sản xuất như: Người đi tìm dĩ vãng, Bông hoa rừng Sác, Vành trăng khuyết, Tiếng sáo ly hương...

Bước sang những năm 2000, dù đã ngoài 70 tuổi, NSND Trần Phương vẫn miệt mài sáng tạo. Ông tiếp tục đạo diễn nhiều bộ phim điện ảnh và truyền hình như: Đêm Bến Tre, Khi người ta yêu nhau, Giọt nước mắt giữa hai thế kỷ, Ngã ba thời gian, Bến nước đời người... Tinh thần lao động nghệ thuật bền bỉ của NSND Trần Phương khiến nhiều đồng nghiệp và lớp diễn viên trẻ luôn kính phục.

Những cống hiến to lớn ấy được Nhà nước ghi nhận bằng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân năm 2001 và Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật năm 2007.

Đoàn làm phim Hoàng Hoa Thám, trong ảnh các người nữ là NSND Trà Giang và Thu Hà.

Người ở lại và những ký ức không phai

Ngày 26/8/2020, NSND Trần Phương trút hơi thở cuối cùng tại Hà Nội, hưởng thọ 91 tuổi. Ông ra đi, nhưng hình ảnh người nghệ sĩ tài hoa, người thầy tận tụy và người cha hiền của biết bao thế hệ diễn viên vẫn còn sống mãi trong ký ức của đồng nghiệp và khán giả.

Nhà biên kịch Trần Phương Thủy - con gái út của NSND Trần Phương - chia sẻ với VietNamNet: "Bố tôi là một người hạnh phúc với nghề, may mắn được sống trọn vẹn với đam mê và luôn tận tâm, tận lực cống hiến cho điện ảnh".

NSND Trần Phương đang đi chọn cảnh tại Bến Tre, chuẩn bị quay bộ phim "Đêm Bến Tre".

Nữ diễn viên Quách Thu Phương bày tỏ: "Tôi may mắn được làm việc với ông trong 2 bộ phim Ngã ba thời gian và Những người con hiếu thảo. Đó là những kỷ niệm mà tôi luôn trân trọng.

Ông không phải là người nói nhiều, cũng không bao giờ tự đặt mình ở vị trí của một tên tuổi lớn. Điều tôi nhớ nhất ở ông là sự giản dị, tận tâm và nghiêm cẩn trong từng công việc. Ông luôn làm nghề bằng tất cả trách nhiệm, bằng tình yêu chân thành dành cho điện ảnh và sự tôn trọng đối với những người cộng sự của mình.

Đôi khi tôi nghĩ, người nghệ sĩ chỉ thật sự đi xa khi không còn ai nhắc nhớ. Nhưng với ông thì khác. Mỗi lần xem lại những thước phim cũ, mỗi lần nghe nhắc đến vai A Phủ hay những tác phẩm mang dấu ấn của ông, tôi biết ông vẫn đang hiện diện trong ký ức của đồng nghiệp, của khán giả và của những người may mắn từng được đồng hành cùng ông".

Nhân ngày giỗ của NSND Trần Phương, Quách Thu Phương tưởng nhớ về một người nghệ sĩ tài hoa, một người đạo diễn mẫu mực và cũng là một người thầy lặng lẽ của nhiều thế hệ. Chị cảm ơn ông vì những cống hiến lớn lao dành cho điện ảnh Việt Nam, vì những bài học không chỉ về nghề mà còn về cách sống, cách làm người. Với nữ diễn viên, NSND Trần Phương đã đi xa nhưng những giá trị ông để lại sẽ mãi được gìn giữ bằng sự trân trọng, lòng biết ơn và tình yêu mến của những người ở lại.

Theo Lê Quang Thanh Tâm (VietNamNet)

Xem thêm tại bài viết gốc